Przebarwienia to widoczne gołym okiem plamki lub plamy, ciemniejsze od otaczającej je zdrowej skóry . Mogą przybierać kolor od jasnobrunatnego, przez wszystkie odcienie brązu, aż do szarego.  Z uwagi na częstą lokalizację na skórze odsłoniętej (twarz, dekolt, grzbiety dłoni) stanowią duży problem psychologiczny i estetyczny. Odpowiedzialny za nadmierną pigmentację barwnik – melanina zwykle znajduje się w naskórku, ale zdarzają się też przebarwienia skóry właściwej.

Ocena głębokości na jakiej zlokalizowane są złogi melaniny ma istotne znaczenie w dobraniu odpowiedniej techniki leczenia. W naszym gabinecie określamy ją za pomocą specjalnej lampy emitującej szczególny rodzaj promieniowania (lampa Wooda).

Przebarwienia bardzo często powstają przy udziale światła słonecznego i czę-sto są po prostu nagromadzeniem melaniny - barwnika skóry produkowanego w odpowiedzi na promienie ultrafioletowe. Czasem jednak niewielka plamka na skórze może być wynikiem zwiększenia ilości nie tylko samego barwnika, ale także produkujących go komórek - melanocytów. Mogą pojawić się na czole, policzkach, nosie, dłoniach i dekolcie, rzadko na żuchwie. W skrajnej postaci, może dochodzić do przebarwień w formie pasów w środkowej części twarzy. Dotyczą 30% kobiet po trzydziestym roku życia i 90% po pięćdziesiątym.

Do powstania przebarwień przyczyniają się, kosmetyki, perfumy (zawierające substancje fotouczulające, alkohol), niektóre leki i zioła (np. dziurawiec), kontakt z roślinami (np. obieranie znacznej ilości selerów na świeżym powietrzu, marchew, pietruszka, limonka ), także roślinami ozdobnymi: chryzantemy, złocień, barszcz olbrzymi czy roślinami rosnącymi na łąkach - niektóre trawy, piołun, osty. Przyczyną przebarwień są również poparzenia słoneczne, zwłaszcza intensywne, mocne opalanie się na słońcu i\lub w solarium. Często powstają w miejscach stanów zapalnych na skórze, głównie przy cerze trądzikowej, skłonnej do wyprysków. Na powstawanie przebarwień narażone są również kobiety o jasnej jak i ciemnej karnacji, ale właśnie te ostatnie mają większą skłonność do powstawania przebarwień, intensywniejszych i trudniej ustępujących

Przyczyny powstawania przebarwień

1)    pod wpływem promieniowania słonecznego dochodzi do samoistnego po-jawiania się przebarwień o podłożu hormonalnym:

- ciąża,
- stosowanie doustnej antykoncepcji,
- stosowanie zastępczej terapii hormonalnej,
- okres menopauzy,
- inne kuracje hormonalne

2)    choroby wątroby
3)    niedoczynność nadnerczy
4)    nadczynność tarczycy
5)    działanie substancji fitotoksycznych lub fotoalergizujących, znajdujących się w lekach, kosmetykach, mydłach

Podział przebarwień

I.    Naskórkowe

a.    związane z nadmierną liczbą melanocytów w naskórku
b.    związane z nadprodukcją melaniny przez prawidłową liczbę melanocy-tów:

1. Piegi (ephelides) to liczne drobne (wielkości 1-5 mm), nieregularne, jasno - lub ciemnobrązowe plamki powstające pod wpływem światła słonecznego, dlatego najczęściej występują na skórze twarzy i kończyn górnych. Piegi pojawiają się we wczesnym dzieciństwie, ok. 2 roku życia, potem stopniowo ich przybywa, a w starszym wieku ilość piegów zwykle maleje. Piegi są gładkie, nie wystają ponad poziom skóry. Przyczyną brązowego zabarwienia jest nadmiar melaniny, przy prawidłowej ilości melanocytów. Powstawanie piegów jest uwarunkowane genetycznie i dziedziczy się jako cecha autosomalna, dominująca. Piegi występują z jednakową częstością u kobiet i u mężczyzn, szczególnie często pojawiają się u osób o jasnej skórze i o jasnych lub rudych włosach. Pod wpływem światła słonecznego piegi stają się ciemniejsze i bardziej widoczne.
2.    Melasma (ostuda, chloasma) jest jednym z najczęstszych przebarwień wystę-pujących głównie u kobiet. Pojawiają się najczęściej po 30 roku życia. Rola czynników powodujących schorzenie jest nie do końca wyjaśniona. Są to przebarwienia nieregularne, ostro ograniczone brązowe plamy bez oznak za-palenia, umiejscowione na twarzy (czoło, policzki, wargi górne). Symetria ognisk sprawia, że przybiera ona wygląd maskowaty. Najczęstsza jest forma objawowa, występująca w czasie ciąży, podczas stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych (chloasma uterinum) – u 10-20% kobiet, leków (np. hydantoiny) oraz w czasie zaburzeń endokrynologicznych (nadczynność tarczycy, choroby jajników). Wykwity nasilają się podczas intensywnej ekspozycji na ultrafiolet ( w tym solarium)
3.    Plamy soczewicowate starcze (letingines seniles) zostały nazwane tak z po-wodu swojego wyglądu zbliżonego do ziaren soczewicy. Są to okrągłe lub owalne, wyraźnie oddzielone od zdrowej skóry, niewielkie plamki w kolorze od jasnego brązu do prawie czarnego. Tworzą się w miejscach nieosłoniętych przed działaniem promieniowania ultrafioletowego (również tego z solarium), głównie na twarzy, grzbietach dłoni i szyi, a także przedramionach i podudziach. Najczęściej pojawiają się między 30 a 50 rokiem życia. W miarę upływu czasu plamy te mogą się powiększać i przybierać coraz ciemniejsze zabarwienie.
4.    Przebarwienia pozapalne mogą wystąpić w miejscach, gdzie wcześniej występowały zmiany trądzikowe, niektóre wysypki skórne (np. ospa wietrzna), oparzenia słoneczne, uczulenia, urazy.
5.    Plamy koloru kawy z mlekiem (plamy cafe-au-lait)
Są to jasnobrązowe plamy o rozmiarach od kilku do kilkudziesięciu centyme-trów. Cechuje je równomierne zabarwienie i delikatne odgraniczenie od ota-czającej skóry.
6.    Znamię Beckera (melanosis naeviformis) zmiana określana jako wada rozwojowa.
Objawia się najczęściej jako duża zmiana skórna zlokalizowana na barku, ra-mieniu lub tułowiu mężczyzny. W chwili urodzenia najczęściej jest niewidoczna. Ciemnieje i pokrywa się owłosieniem z upływem lat.

II.    Skórne: melanina zlokalizowana w makrofagach okołonaczyniowych w warstwie brodawkowej

III.    Mieszane: cechy przebarwień naskórkowych i skórnych
Rodzaj przebarwienia można określić oglądając skórę oświetloną lampą Wood'a - jest to integralna część badania skóry.

Miejsca, w których najczęściej pojawiają się przebarwienia:
policzki, górna warga, broda , czoło , nos

Profilaktyka

Podstawą leczenia przebarwień jest skuteczna ochrona przeciwsłoneczna. Obejmuje ona ograniczenie ekspozycji na promieniowanie słoneczne w godzinach południowych, stosowaniu zewnętrznych preparatów chroniących przed UVB i UVA, noszeniem odzieży osłaniającej ciało.

Preparaty przeciwsłoneczne powinny zawierać filtry fizyczne bądź mieszaninę filtrów chemicznych i fizycznych. Skuteczna ochrona przeciwsłoneczna powinna być stosowana w Polsce od kwietnia do końca września. Osoby pracujące przy oświetleniu jarzeniowym powinny stosować kremy z filtrami przez cały rok, niezależnie od pory roku.

Leczenie

Pilingi i zabiegi kosmetyczne

A. Hydroksykwasy:
Alfa – hydroksykwasy (np. glikolowy, mlekowy, cytrynowy, szczawiowy)- kwas gliko-lowy stosowany jest najczęściej; oprócz poprawy kolorytu skóry, przyspiesza odnowę komórkową, redukuje zmarszczki, poprawia nawilżenie i fakturę skóry,
Beta – hydroksykwasy (np. salicylowy zawarty w płynie Jessnera) – stężenia 3-5% kwasu salicylowego powodują złuszczanie naskórka,
Wielohydroksykwasy (np. glukonolakton, kwas laktobionowy, mleczan kwasu glukonowego) - dają lepsze efekty kliniczne u osób z wrażliwą skórą, w trądziku różowatym, zaburzeniach rogowacenia;
B. Hydrochinon – w stężeniu 2% stosowany do usuwania i rozjaśniania plam soczewicowatych, piegów, ostudy, przebarwień pozapalnych. Nie wykazuje właściwości alergizujących, nie powoduje odbarwień zdrowej skóry. Połączenie hydrochinonu z kwasem glikolowym powoduje silniejsze jego działanie nawet przy mniejszym stężeniu.
C. Pochodne witaminy A (tretinoina, isotretinoina) – o sile działania zbliżonej do hy-drochinonu, ale muszą być stosowane dłużej. Obarczone ryzykiem wystąpienia objawów niepożądanych: świądu, rumienia, złuszczania i suchości skóry.
D. Kwas kojowy – blokuje enzym biorący udział w syntezie melaniny; ma też działanie przeciwbakteryjne, zapobiega tworzeniu wolnych rodników.
E. Kwas azelainowy – wykorzystywany w leczeniu ostudy, przebarwień w przebiegu trądzika różowatego i pospolitego, odczynów fototoksycznych i fotoalergicznych. Ma średnią moc działania, nie wywiera wpływu na piegi, plamy soczewicowate, brodawki łojotokowe i znamiona barwnikowe.

Mikrodermabrazja

Metoda mechanicznego ścierania naskórka z użyciem głowic diamentowych bądź korundu (tlenku glinu). Pod względem głębokości ścierania i skuteczności odpowiada peelingowi chemicznemu i uszkadza skórę w mniejszym stopniu niż dermabrazja laserowa. Stosowana do usuwania plamistych nierównomiernych przebarwień. Chętnie łączona z zabiegami laserem KTP i VPL oraz z kwasami.

Zabiegi laserem KTP i VPL

Światło lasera czy VPL wybiórczo pochłaniane jest przez melaninę, podgrzewa komórki zawierające barwnik powodując ich zniszczenie. Najlepsze efekty uzyskuje się stosując lasery KTP oraz źródła światła (VPL) w leczeniu: piegów, plam soczewicowatych, przebarwionych brodawek łojotokowych, plam mlecznej kawy a także przebarwień polekowych.
Uwaga! Bezwzględnie nie powinno usuwać się laserem znamion o cechach atypo-wych, zwłaszcza u osób z czerniakiem w rodzinie.

Zabiegi laserem FRx

Niezwykle skuteczna metoda usuwania przebarwień laserem ablacyjnym, to znaczy laserem, który powoduje usunięcie naskórka i w następstwie gojenia powstanie nowego naskórka.  Dodatkowo dochodzi do wygładzenia skóry, likwidacji  zmarszczek i efektu odmłodzenia. Wskazana u osób z przebarwieniami  zdecydowanych na dłuższy okres gojenia (ok. 7 dni) w zamian za odmłodzenie o kilka lat.

Kriochirurgia

Leczenie zimnem daje satysfakcjonujące wyniki w przypadku rogowacenia starczego, plam soczewicowatych, brodawek łojotokowych, znamion barwniko-wych.
Cosmelan
Szczegółowo omówiony w terapii cosmelanem nadaje się do każdego rodzaju przebarwień i jest skuteczny w 98%.
UWAGA:  leczenie przebarwień wyklucza korzystanie ze słońca i solarium.