Problem poszerzonych naczyń na kończynach dolnych dotyczy prawie 50% osób powyżej 50 rż. Już 2% dziewcząt w wieku 15-19 lat ma problemy z żyłkami na kończynach dolnych i zauważa pierwsze objawy choroby. W wieku 60 lat - aż 63 procent kobiet skarży się na problemy z nieestetycznymi i groźnymi żylakami.  Aż 7% osób w grupie wiekowej 61-70 lat ma owrzodzenia żylne podudzi. Można zatem mówić o problemie społecznym. W znacznej części ma on znaczenie głównie estetyczne, ale z wiekiem coraz istotniejszy jest aspekt zdrowotny. Poszerzone naczynia są objawem tak zwanej przewlekłej niewydolności żylnej. Najłagodniejszym jej wyrazem są drobne naczynia pajączkowate, niemniej mocno widoczne i szpecące nogi nawet bardzo młodych kobiet, ponieważ schorzenie to dotyka głównie kobiety. Z czasem problem narasta. Istotną rolę odgrywają tutaj hormony żeńskie, zatem każda ciąża, leki antykoncepcyjne nasilają objawy. Ostatnim stadium są zmiany troficzne skóry i owrzodzenie żylakowe podudzi. Zatem leczenie poszerzonych naczyń na kończynach ma nie tylko znaczenie estetyczne, ale również w dalszej perspektywie zapobiega bardziej zaawansowanym stadiom choroby.

Rodzaje nieprawidłowych naczyń na kończynach dolnych

•    Teleangiektazje – rozszerzone naczynia splotu podbrodawkowego, które prześwitują przez naskórek w postaci czerwonych i czerwono-niebieskich "nitek"
•    Venulektazje - są odmianą teleangiektazji występującą na kończynach dolnych i dotyczącą drobnych naczyń żylnych. Charakterystyczne jest sino-niebiebieskie lub sino-czerwone zabarwienie co wynika z dużej ilości krwi żylnej w naczyniu

•    Poszerzone żyły siatkowate - to naczynia żylne większego kalibru (ok. 2-4 mm) i położone nieco głębiej. Mają dłuższy przebieg niż venulektazje. Swoją nazwę zawdzięczają układowi. Często bowiem rozgałęziają się na żyły podobnego kalibru, które łączą się ze sobą tworząc jak gdyby oczka sieci; na bocznej stronie uda często spotyka się charakterystyczny układ żył siatkowatych i venulectazji
•    Żylaki – poszerzone powierzchowne naczynia żylne o zwykle większej średnicy i o krętym przebiegu, pogrubione i poskręcane, uwypuklone ponad poziom skóry, zmniejszające się w pozycji leżącej, a nasilone w pozycji stojącej

Przyczyny powstania

Przyczyną powstawania takich naczyń jest genetyczna lub nabyta niewydolność zastawek żył powierzchownych, skutkiem czego jest upośledzenie odpływu krwi, zastój żylny i wzrost ciśnienia hydrostatycznego w naczyniach powierzchownych, co sprawia, że wiotkie ściany naczyń ulegają odkształceniu. Przewlekła niewydolność żylna prowadzi do zaburzeń odżywiania tkanek, co powodować może owrzodzenia podudzi ( trudno gojące rany wokół kostek ). Przyczyną żylaków jest odziedziczona skłonność do tego schorzenia a także styl życia wpływający na obniżenie sprawności naczyń żylnych: brak ruchu, częste gorące kąpiele, nawyki żywieniowe oraz ważne w przypadku choroby występującej u kobiet: ciąża, poród oraz przebyta kuracja hormonalna ( wszystkie te czynniki osłabiają kondycję żył).

Powstanie żylaków jest objawem niewydolności żył układu powierzchownego u 60-80% chorych, a u 10-20% żył głębokich.

Obraz kliniczny przewlekłej niewydolności żylnej - dolegliwości

•    uczucie ciężkich nóg, ustępujące lub znacznie zmniejszające sie po odpoczynku, zwłaszcza z uniesionymi kończynami
•    kurczowe bóle łydek, nasilające się w nocy lub w pozycji stojącej i siedzącej i przy upałach, uczucie rozpierania łydek
•    ból wzdłuż przebiegu żyły
•    parestezje (na przykład uczucie mrowienia, palenia)
•    zespół niespokojnych nóg
•    świąd skóry

Objawy zaawansowanej choroby żylnej

•    widoczne przez skórę niebieskosine zabarwione żyły o poszerzonym, krętym przebiegu (w początkowym okresie widoczne są jedynie teleangiektazje)
•    obrzęk, początkowo odwracalny znikający po odpoczynku, następnie stały
•    rdzawobrązowe przebarwienia skóry, zwłaszcza na przyśrodkowych częściach podudzi
•    ogniska zaniku białego pokryte cienkim, wrażliwym na uraz naskórkiem
•    stwardnienie skórno-tłuszczowe (lipodermatosclerosis), typowo w 1/3 dalszej podudzia
•    owrzodzenie podudzi, typowo w dalszej 1/3 goleni, po stronie przyśrodkowej; w zaawansowanych postaciach może zajmować cały obwód kończyny
•    wyprysk żylakowy (wyprysk żylny) - swędzące suche lub sączące zmiany w obrębie zmienionych tkanek, spowodowane zastoinowym zapaleniem skóry

Czynniki ryzyka

•    wiek
•    płeć żeńska
•    czynniki dziedziczne - statystyczne ryzyko rozwoju żylaków u osoby, której jedno z rodziców ma żylaki wynosi 42%, jeśli oboje - ryzyko wzrasta do 89%
•    ciąża (każda ciąża niesie ryzyko rozwoju żylaków i każda następna je dodatkowo zwiększa)
•    otyłość
•    praca w pozycji siedzącej lub stojącej, doprowadzająca do zastoju krwi w żyłach kończyn dolnych
•    zaparcie
•    płaskostopie
•    przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych
•    wysoki wzrost

Postępowanie z poszerzonymi naczynkami i żylakami na nogach

•    zmiana trybu życia (zwiększenie aktywności fizycznej, zwłaszcza spacery, jazda na rowerze, pływanie, unikanie zaparć)
•    odpowiednie stanowisko pracy (podnóżki, unikanie przebywania długotrwałego bez ruchu, a gdy nie jest to możliwe - wykonywanie ćwiczeń umożliwiających pracę mięśni łydek - na przykład marsz w miejscu w pozycji stojącej, zginanie grzbietowe stopy przy przebywaniu w pozycji siedzącej)
•    unikanie długotrwałego siedzenia w czasie podróży – robić przerwy, wstawać, wykonać ćwiczenia gimnastyczne
•    unikanie gorących kąpieli, sauny
•    okresowo ułożenie kończyn dolnych wyżej (na krześle, kanapie lub po amerykańsku)
•    odpowiednie, wygodne obuwie, unikanie wysokich obcasów

Leczenie

•    leczenie uciskowe

o    opaski uciskowe
o    pończochy uciskowe
o    masaż pneumatyczny (uciskowy) z użyciem specjalnych, sekwencyjnie nadmuchiwanych mankietów

•    leczenie farmakologiczne

o    pomimo że nie ma przekonywających dowodów skuteczności takiego leczenia, stosuje się leki oparte o wyciągi z kasztanowca, rutynę, diosminę, hesperydynę, escynę, celem zmniejszenia dolegliwości (poprawa jest widoczna w przypadku uczucia tzw. ciężkich nóg, terapia taka jednak nie spowalnia, ani tym bardziej nie leczy choroby)

•    leczenie chirurgiczne

o    usunięcie  zmienionej chorobowo żyły
o    operacja niewydolnych żył przeszywających
o    skleroterapia- czyli zamknięcie (obliteracja) żylaków poprzez wstrzyknięcie środków drażniących, w końcowym etapie powodujących zarośnięcie zmienionego odcinka naczynia
o    chirurgia plastyczna zastawek żylnych (dostępna w pojedynczych, wysokospecjalistycznych ośrodkach)
o    leczenie chirurgiczne jest przeciwwskazane w przypadku niedrożności żył głębokich

•    laseroterapia – zamykanie laserowe naczyń

Najlepszą ocenę stanu układu żylnego poza badaniem klinicznym daje badanie USG Doppler. Pozwala na precyzyjną ocenę miejsc niewydolnych i zaplanowanie leczenia. W przypadkach bardziej nasilonych badanie to jest niezbędne. W sytuacji niewielkich pajączków można podjąć leczenie skleroterapią czy laserem bez tego badania.

W większości przypadków poza unikaniem czynników szkodliwych wystarczającym postępowaniem jest skleroterapia z towarzyszącym stosowaniem ucisku i laserowe zamykanie naczyń. Wszystkie te techniki omówiono w dziale „jak leczymy”. Wszystkie zabiegi można przeprowadzić ambulatoryjnie bez konieczności hospitalizacji  i ryzyka związanego z operacją. Nie wyłączają one z aktywności zawodowej, można je przeprowadzić w dogodny dla pacjenta sposób i w czasie.

Chęć posiadania pięknych nóg latem wymaga, abyśmy zaczęli o tym myśleć już jesienią. Konieczne odstępy między zabiegami i czas potrzebny na resorpcję (wchłonięcie zamkniętych naczyń) zależy od rozległości zmian, ale zwykle jest  to kilka miesięcy. Potem można wyjąć z szafy schowane, zapomniane sukienki i krótkie szorty. Letni pobyt na plaży będzie znacznie przyjemniejszym doświadczeniem.